I · AMİRAL ALAN
Egzersiz İlaçtır
Egzersiz reçetesini aile hekimliğinin ve günlük klinik pratiğin olağan bir parçası haline getirmek.
Kanıt%4,4Aile hekimlerinin yalnızca bu kadarı egzersiz reçete ediyor.3
Hareket–Sağlık Köprüsü
Ölçer · Buluşturur · Sürdürülebilir kılar
Sürdürülebilir hareket,
sürdürülebilir sağlık.
Türkiye'yi hareket ettirmek için hekimleri, öğretmenleri, antrenörleri ve şehirleri aynı masada buluşturuyoruz.
15 yaş üstü nüfusta fiziksel aktivite yapmayanların oranı
- %21,8yetişkinlerde obezite · TÜİK 2025
- ~%227–8 yaş çocuklarda fazla kilo veya obezite · COSI-TUR 2022
- %4,4egzersiz reçete eden aile hekimi · anket
- %31dünyada yetersiz aktif yetişkin · DSÖ 2024
§ 01 · Neden şimdi?
Türkiye'de hareketsizlik bir istisna değil, normdur.
On beş yaş üstü her on kişiden yaklaşık dokuzu fiziksel aktivite yapmadığını söylüyor. Haftada 150–300 dakikalık öneriyi karşılayanlar ise yüzde beşin altında kalıyor.1
Sorun yalnızca yetişkinlerde değil: ilkokul çağındaki çocukların beşte birinden fazlası fazla kilolu ya da obez,2 ergenlik çağındaki kızlar ise erkeklere göre çok daha az hareket ediyor.4 Muayenehanede egzersiz neredeyse hiç reçete edilmiyor.3
Aşağıdaki her rakam yayımlanmış bir kaynağa dayanır. Tanımlar kaynaktan kaynağa farklılık gösterir; bu farkları açıkça uzlaştırmak Hareket Karnesi'nin görevidir.
Bağlam içinde araştırma
Özet panelABu konuda bilinenler
Türkiye'de 15 yaş üstü nüfusun %86,6'sı fiziksel aktivite yapmıyor; obezite yetişkinlerde %21,8, 7–8 yaş çocuklarda fazla kilo ve obezite toplamda ~%22.
BEksik olan
Resmi istatistikler lisans ve başvuru sayılarını sayıyor; düzenli aktiviteyi değil. Bağımsız, tekrarlanabilir ve yıllık bir ölçüm yok. Egzersiz, klinik pratikte nadiren reçete ediliyor.
C3SDER'in katkısı
Uluslararası yönteme dayalı bağımsız bir Hareket Karnesi; hekim, okul, antrenör ve belediyeyi aynı masaya getiren bir köprü; iklim ve sürdürülebilirlik bakışı.
Temel bulgular
7 gösterge · 5 kaynak-
%86,6
15 yaş üstü nüfusta fiziksel aktivite yapmayanların oranı.1
TÜİK · Türkiye Sağlık Araştırması 2025 -
%4,1/2,7
Haftada 150–300 dk önerisini karşılayan erkek / kadın.1
TÜİK · 2025 -
%21,8
Yetişkinlerde obezite oranı.1
TÜİK · 2025 -
~%22
7–8 yaş çocuklarda fazla kilo (%12,5) + obezite (%9,9).2
COSI-TUR 2022 -
%4,4
Egzersiz reçete eden aile hekimlerinin oranı.3
Aile hekimleri anketi -
%69,8
12–14 yaş kızlarda hiç egzersiz yapmayanlar (erkeklerde %41,4).4
TBSA 2010 · HSGM aktarımı -
%31
Dünya genelinde yetersiz aktif yetişkinler.5
DSÖ · 2024
Şekil 2
Cinsiyet açığı her veri setinde var
Kadınlar ve kız çocukları, ölçülen her göstergede erkeklerin gerisinde. Ölçek: 0–100 %. Üstteki iki satır "hiç egzersiz yapmayan" (yüksek = kötü), alttaki iki satır farklı tanımlar kullanır.
-
12–14 yaş, hiç egzersiz yapmayanTBSA 2010E %41,4 K %69,8 +28,4 puan
-
15–18 yaş, hiç egzersiz yapmayanTBSA 2010E %44,6 K %72,5 +27,9 puan
-
Dünya, yetersiz aktif yetişkinDSÖ 2024E %29 K %34
-
Türkiye, 150–300 dk önerisini karşılayanTÜİK 2025 · yüksek = iyiK %2,7 E %4,1
Kaynaklar: TBSA 2010 (HSGM Eylem Planı 2025–2028 aktarımı)4 · DSÖ 20245 · TÜİK 2025.1 Rakamlar farklı yıllara ve tanımlara aittir; satırlar arası karşılaştırma yapılmamalıdır.
Şekil 3
Muayenehanede egzersiz: sor, öner, reçete et
Türkiye'de aile hekimlerinin hastayla egzersizi ele alma oranları. Her adımda oran düşüyor.
-
Egzersizi soruyorAdım 1 · Sor%30,1
-
Danışmanlık veriyorAdım 2 · Öner%20,0
-
Egzersiz reçete ediyorAdım 3 · Reçete et%4,4
Kaynak: Aile hekimlerinin egzersiz danışmanlığı üzerine anket çalışması, Hacettepe Üniversitesi.3
Yöntem notu
TÜİK "hiç fiziksel aktivite yapmayan" oranını, DSÖ ise "yetersiz aktif" oranını raporlar; bu tanımlar doğrudan karşılaştırılamaz. Bu sayfadaki rakamlar kaynaklarında yayımlandığı haliyle verilmiştir.
Kaynaklar
- TÜİK, Türkiye Sağlık Araştırması 2025. Aktaran: Habertürk.
- T.C. Sağlık Bakanlığı HSGM, COSI-TUR 2022; Obezite ile Mücadele ve Fiziksel Aktivite Eylem Planı 2025–2028.
- Aile hekimlerinin egzersiz danışmanlığı üzerine anket çalışması, Hacettepe Üniversitesi Açık Erişim.
- Türkiye Beslenme ve Sağlık Araştırması (TBSA) 2010; HSGM Eylem Planı 2025–2028 içinde aktarılmıştır (bkz. 2).
- Dünya Sağlık Örgütü, 26 Haziran 2024 açıklaması.
- UNFCCC, Sports for Climate Action Framework: Prospective signatory booklet; Commitment letter.
- Uluslararası Olimpiyat Komitesi iklim hedefi; aktaran: sustainability.sport.
- British Association for Sustainable Sport ve FrontRunners, "Rings of Fire" raporu; aktaran: Green Queen, LBC.
- DSÖ Küresel Fiziksel Aktivite Eylem Planı (GAPPA) 2030 hedefi; SandSI 2030 hedefleri içinde: sustainability.sport.
§ 02 · Odak alanları
Kimsenin tam sahiplenmediği beş boşluk.
Çocukların hareketi kamuya dönük amiral programımız; tıp, iklim ve sağlıklı yaşlanma ise onu besleyen profesyonel motor.
II
Hareket Karnesi
Türkiye'nin gerçekte ne kadar hareket ettiğini bağımsız ve tekrarlanabilir biçimde ölçmek.
KanıtResmi istatistikler lisans ve başvuru sayısını sayıyor; düzenli aktiviteyi değil.
III
İklim ve sıcakta güvenli spor
Aşırı sıcak, hava kalitesi ve sürdürülebilir spor tesisleri için kanıta dayalı rehberlik.
Sürdürülebilirlik hizmetlerimiz →
KanıtTürkiye'de iklim–sağlık çalışmaları fiziksel aktiviteyi henüz kapsamadı.
IV
Kız çocukları ve kadınlar
Kızların ve kadınların spora katılımının önündeki engelleri görünür kılmak ve azaltmak.
Kanıt12–14 yaşta kızların %69,8'i hiç egzersiz yapmıyor; erkeklerde %41,4.4
V
Yaşam tarzı tıbbı ve sağlıklı yaşlanma
Hareket, beslenme, uyku ve sosyal bağı bir arada ele alan yaşam tarzı tıbbını örgütlü bir alan haline getirmek.
KanıtTürkiye'de bu alanda yerleşik bir tıp derneği tespit edilemedi.
§ 03 · Amiral yayın
Türkiye Hareket Karnesi
Çocukların ve gençlerin fiziksel aktivitesini uluslararası bir yöntemle notlandıran bağımsız, yıllık rapor. İlk karne bir üniversite ortağıyla hazırlanıp 2027'de yayımlanacak. Notlar henüz verilmedi.
Ön izleme · Taslak · Sayı 1
Türkiye Hareket Karnesi
Sürdürülebilir Sağlık ve Spor Derneği
-
Günde en az 60 dakika orta–şiddetli aktivite yapan çocuk ve gençlerin oranı.
Olası veri kaynakları: TÜİK, DSÖ, ulusal araştırmalar -
Haftalık beden eğitimi ders saati, niteliği ve okulda hareket olanakları.
Olası veri kaynakları: MEB verileri, okul anketleri -
Okula yürüyerek veya bisikletle giden çocukların oranı.
Olası veri kaynakları: belediye ve ulaşım verileri -
Fiziksel aktiviteye yönelik ulusal strateji, eylem planı ve bütçe taahhütleri.
Olası veri kaynakları: HSGM Eylem Planı 2025–2028, mevzuat -
Kız çocuklarının spor ve fiziksel aktiviteye katılımı ile cinsiyet açığı.
Olası veri kaynakları: TÜİK, TBSA, COSI-TUR
Notlar, veri toplanıp bağımsız değerlendirme yapıldıktan sonra verilecektir.Sayfa 1 / 1
Not ölçeği
- A%81–100 ölçütü karşılıyor
- B%61–80
- C%41–60
- D%21–40
- F%0–20
- ?Yetersiz veri / henüz notlandırılmadı
Yöntem. Karne, Active Healthy Kids Global Alliance (AHKGA) metodolojisini bir üniversite ortağıyla birlikte izler. TÜİK, COSI-TUR, MEB ve DSÖ gibi ikincil kaynaklar değerlendirilir; çelişen tanımlar açıkça uzlaştırılır.
Metodoloji çalıştayı yakında§ 04 · Sürdürülebilirlik
Sağlıklı hareket, yaşanabilir iklim.
İklim krizi sporu iki yönden ilgilendiriyor: artan sıcak sahada güvenliği tehdit ediyor, spor da kendi emisyonlarını azaltmak zorunda. Küresel spor ve sağlık kuruluşları 2030 için hedeflerini ilan etti; biz bu hedefleri okul, kulüp ve belediye düzeyinde uygulanabilir kılmak istiyoruz.
Bu bölümdeki hedefler, ilgili uluslararası kuruluşların ilan ettiği hedeflerdir; 3SDER'in elde ettiği sonuçlar değildir. Hizmetlerimiz hazırlık aşamasındadır.
Şekil 4
2030'a giden yol: spor ve sağlıkta ilan edilmiş hedefler
Yatay eksen 2020–2040. Dolu nokta ölçülmüş değeri, içi boş halkalar ilan edilmiş hedefleri veya projeksiyonu gösterir. Hedefler farklı ölçütlere aittir; satırlar arası karşılaştırma yapılmamalıdır.
-
BM Spor için İklim Eylemi6UNFCCC · imzacı kuruluşlar−%50emisyon Net sıfır
-
Uluslararası Olimpiyat Komitesi7IOC · doğrudan ve dolaylı emisyon−%50emisyon
-
DSÖ GAPPA9Hareketsizlikte göreli azalma−%15göreli
-
Dünyada yetersiz aktif yetişkin5DSÖ · eğilim sürerse%312022 %35projeksiyon
Kaynaklar: UNFCCC6 · IOC7 · DSÖ GAPPA9 · DSÖ 2024.5 Dünya geneli hareketsizlik verisi, hedefe gidişin değil uzaklaşmanın göstergesidir.
Aktif ulaşımYürümek ve bisiklete binmek aynı anda hem bir sağlık hem bir iklim önlemidir: günlük harekete dakika ekler, motorlu ulaşımın yerini aldığı ölçüde emisyonu azaltır.
Karnedeki “Aktif ulaşım” göstergesi →Hizmetler
Okullar, kulüpler ve belediyeler için altı hizmet.
- Başvuruya açık
- Ön talepleri şimdiden topluyoruz.
- Yakında
- Hizmet hazırlanıyor; talebinizi kaydedip hazır olduğunda dönüyoruz.
-
Başvuruya açıkOkullar · Kulüpler · Belediyeler
Sıcakta güvenli spor rehberi ve eğitimi
Isı eşiklerine göre antrenman, beden eğitimi dersi ve etkinlik planlama; erteleme ve serinleme kararlarının önceden yazılı hale getirilmesi.
Bilgi iste: Sıcakta güvenli spor rehberi ve eğitimi -
YakındaEtkinlik düzenleyiciler · Federasyonlar
Sürdürülebilir etkinlik danışmanlığı
Koşu, turnuva ve festival gibi etkinliklerde atık, ulaşım ve enerji planı; BM Spor için İklim Eylemi ilkeleriyle uyum.
Bilgi iste: Sürdürülebilir etkinlik danışmanlığı -
YakındaEtkinlikler · Kulüpler
Etkinlik karbon ayak izi tahmini
Basit ve açık bir metodoloji ile katılımcı ulaşımı, enerji ve atıktan kaynaklanan emisyonların tahmini; tekrar kullanılabilir raporlama şablonu.
Bilgi iste: Etkinlik karbon ayak izi tahmini -
Başvuruya açıkBelediyeler · Okullar
Aktif ulaşım ve okul yolu programları
Çocukların okula yürüyerek ve bisikletle gidebilmesi için güzergâh, güvenlik ve okul–veli–belediye iş birliği modeli.
Bilgi iste: Aktif ulaşım ve okul yolu programları -
YakındaBelediyeler · Tesis işletmecileri
Yeşil spor tesisi ön değerlendirmesi
Enerji, su, gölge ve ısı yönetimi ile erişilebilirlik için kontrol listesine dayalı ön değerlendirme ve öncelikli iyileştirme önerileri.
Bilgi iste: Yeşil spor tesisi ön değerlendirmesi -
YakındaHekimler · Beden eğitimi öğretmenleri · Antrenörler
İklim ve sağlık eğitimi
Sıcak, hava kalitesi ve fiziksel aktivite ilişkisini mesleki pratiğe taşıyan kısa eğitim modülü.
Bilgi iste: İklim ve sağlık eğitimi
BM Spor için İklim Eylemi Çerçevesi'ni imzalamayı planlıyoruz.
UNFCCC'nin 2018'de COP24'te başlattığı çerçeveye spor alanındaki kuruluşlar, hangi aşamada olurlarsa olsunlar bir taahhüt mektubuyla katılır. İmzacılar emisyonlarını 2030'a kadar yarıya indirmeyi ve 2040'a kadar net sıfıra ulaşmayı taahhüt eder.6
İmzanın ardından emisyon başlangıç değerimizi ve azaltım planımızı bu sayfada yayımlamayı planlıyoruz.
[henüz imzalanmadı]
Planlanıyor
Taahhüt mektubu · 3SDER adına imza
§ 05 · Koalisyon çağrısı
Beş yılda bir milyon çocuk, düzenli harekette.
Bu bir başarı raporu değil, bir koalisyon hedefidir: okullar, belediyeler, kulüpler ve aileler birlikte.
Şekil 5
Hedeflenen çocuk sayısı, doğrusal ölçek
Taralı alanlar gerçekleşmiş değil, hedeflenen değerlerdir.
Not: Değerler 3SDER'in koalisyon hedefleridir; hiçbiri gerçekleşmiş sonuç değildir.
Pilot çağrısı
Pilot okul olmak ister misiniz?
İlk pilot uygulamaya katılmak isteyen okulların ön başvurularını topluyoruz.
§ 06 · Yol haritası
Önce güven. Sonra kanıt. Sonra ölçek.
Her faz, bir öncekinin denetimden geçmesine dayanır. Şu an Faz 0'dayız.
-
0–6 ay Şu an
Faz 0: Güven
- Doğrulanamayan her iddianın kaldırılması
- Yönetim, tüzük, DERBİS no. ve mali özetin yayımlanması
- Bilim ve Danışma Kurulu'nun kurulması
- BM Spor için İklim Eylemi Çerçevesi'ne taahhüt mektubu
- Çevrimiçi üyelik ve canlı üye sayıları
-
6–18 ay
Faz 1: Kanıt ve İttifaklar
- İlk Türkiye Hareket Karnesi
- Günde 15 dakika okul pilotu
- Meslek dernekleri ve belediyelerle protokoller
- İlk Sürdürülebilir Hareket Zirvesi
-
18–36 ay
Faz 2: Sertifika ve Kongre
- Egzersiz reçetesi eğitim ve sertifika programları
- Ulusal kongre
- Karnenin ikinci sayısı
-
3–5 yıl
Faz 3: Ulusal Ölçek
- Kanıtlanmış formatların kamu tarafından benimsenmesi
- Bir Milyon Çocuk hedefine ulaşılması
§ 07 · Üyelik
Veliden profesöre, herkes için bir kapı.
Oy hakkı Dernekler Kanunu gereği Profesyonel (Asıl) üyelerdedir; diğer kategoriler herkese açık ve çevrimiçidir.
| Kategori | Kimler için | Katkı | Oy hakkı | Sağladıkları |
|---|---|---|---|---|
| 01Destekçi Önerilen · Hemen katılın | Veliler, gönüllüler, herkes | Ücretsiz | — | Bülten, etkinlik davetleri ve Bir Milyon Çocuk gönüllülüğü. |
| 02Öğrenci | Sağlık ve spor bilimleri öğrencileri | Sembolik ücret | — | Kampüs elçiliği, indirimli eğitimler, çalışma gruplarına katılım. |
| 03Profesyonel (Asıl) | Hekim, fizyoterapist, antrenör, öğretmen, diyetisyen | 500 TL / yıl | ✓ | Genel kurulda oy hakkı, eğitim indirimleri, çalışma grupları. |
| 04Kurumsal | Üniversite, belediye, kulüp, okul | Kademeli yıllık | — | Ağ üyeliği, pilot uygulama alanı, veri ortaklığı. |
| 05Kurumsal Destekçi | Çıkar çatışması olmayan sektörlerden şirketler | Kademeli | — | İşyeri programları ve etkinlik ortaklıkları. Çıkar çatışması politikası geçerlidir → |
| 06Fahri / Fellow | Kıdemli bilim insanları, onur üyeleri | Seçimle | — | Danışma kurulu ve gelecekteki "3SDER Fellow" unvanı. |
Topluluk, rakamlarla
- Kayıtlı destekçiveritabanından canlı gösterilecek
- —
- Profesyonel ve öğrenci üyeveritabanından canlı gösterilecek
- —
- Kurumsal üyeveritabanından canlı gösterilecek
- —
Yalnızca doğrulanmış, veritabanından gelen gerçek sayıları gösteriyoruz. Tahmini ya da yuvarlanmış "başarı" rakamı yayımlamıyoruz.
§ 08 · Yönetişim
Bilim ve Danışma Kurulu
Tıp, halk sağlığı, eğitim, beslenme ve iklim bilimi aynı masada. Koltuklar, üyeler onaylandıkça isimleriyle doldurulacaktır; boş koltukları boş gösteriyoruz.
Prof. Dr. Bülent Bayraktar
Spor hekimliği, İstanbul Üniversitesi.
- Koltuk 02
Halk sağlığı
[İsim eklenecek] - Koltuk 03
Aile hekimliği
[İsim eklenecek] - Koltuk 04
Fizyoterapi
[İsim eklenecek] - Koltuk 05
Eğitim
[İsim eklenecek] - Koltuk 06
Beslenme
[İsim eklenecek] - Koltuk 07
İklim ve sağlık
[İsim eklenecek]
§ 09 · Şeffaflık
Eksik olanı eksik olarak gösteriyoruz.
Bir fon verenin ya da gazetecinin soracağı her sorunun cevabı burada olmalı. Henüz yayımlanmamış belgeler açıkça işaretlenmiştir.
Kamuya açıklama beyanı
Durum · Ekim 2026- TüzükDerneğin kuruluş belgesiPDF yakında
- DERBİS numarasıDernekler Bilgi Sistemi kaydı[eklenecek]
- Yönetim kuruluAd, unvan ve görevler[eklenecek]
- Yıllık mali özetTek sayfalık gelir–gider özeti[eklenecek]
- Açık adresDernek merkezi[eklenecek]
- Sponsorluk ve çıkar çatışması politikasıÖzeti bu bölümdeTam metin yakında
Belgeler yayımlandıkça bu beyan güncellenecek ve tarihlenecektir.
Sponsorluk ve çıkar çatışması
Aşağıdaki sektörlerden sponsorluk veya bağış kabul etmiyoruz:
- Tütün ürünleri
- Alkollü içecekler
- Bahis ve şans oyunları
- Şekerli içecekler
Tek kaynak üst sınırı
Kural: Hiçbir kaynak toplam gelirin %40'ından fazlasını oluşturamaz. Taralı alan, tek bir kaynağın ulaşabileceği en büyük payı gösterir.
§ 10 · Takvim
Haberler ve etkinlikler
Planlanan etkinliklerden örnekler. Tarihler ve ayrıntılar kesinleştikçe güncellenecektir.
23–30Eylül
Avrupa Spor Haftası #BeActive
3SDER etkinliklerinin her yıl 23–30 Eylül'de düzenlenen Avrupa Spor Haftası takvimine kaydedilmesi planlanıyor.
—Tarih yok
Hareket Karnesi metodoloji çalıştayı
Göstergelerin ve veri kaynaklarının akademik ortaklarla belirleneceği çalıştay. Tarih belirlenecek.
—Tarih yok
Sürdürülebilir Sağlık Zirvesi
Hekimleri, eğitimcileri, antrenörleri ve belediyeleri buluşturacak ilk zirve. Tarih belirlenecek.